تاریخ انتشار: July 21, 2026
بهمن ایزدی، پژوهشگر بوم شناس*
بهمن ایزدی، پژوهشگر بوم شناس و رئیس هیئت مدیره سمن «گنجه پشتیبان زیستبوم ایران»، اما درباره تکرار حریقها در ارتفاعات زاگرس دیدگاهی نگران کننده دارد. او معتقد است الگوی برخی حریقها، به ویژه از سال ۱۳۹۹ به بعد، تغییر کرده و آتش ها به ارتفاعات و رویشگاه های حساس تر رسیدهاند. ایزدی خواستار واکاوی جدی تر علل این حوادث و ورود نهادهای مسئول برای شناسایی عاملان احتمالی آتش افروزی های عمدی شده است.
در استان فارس نیز شهرام منتصری، مدیرکل منابع طبیعی و آبخیزداری این استان، طمع ورزی و زیاده خواهی برخی افراد را در کنار ناآگاهی و ضعف فرهنگ سازی از عوامل اصلی بروز حریقها دانسته است.
این موضوع نشان میدهد مقابله با آتشسوزی فقط به خرید دمنده و اعزام بالگرد محدود نیست؛ اگر منشأ یک حریق بیاحتیاطی باشد، آموزش و محدودیتهای پیشگیرانه اهمیت پیدا میکند؛ اگر آتش ناشی از سوزاندن بقایای کشاورزی باشد، نظارت و مدیریت کشاورزی ضروری است و اگر شواهدی از عمدی بودن وجود داشته باشد، مسئله باید از مسیر قضایی و انتظامی دنبال شود.
زاگرس یکی از مهم ترین پهنه های طبیعی ایران است. این رشته کوه و جنگلهای آن تنها مجموعه ای از درختان بلوط نیستند؛ بخش مهمی از چرخه آب، حفاظت خاک، تنوع زیستی و معیشت میلیونها نفر به سلامت این اکوسیستم وابسته است.
بهمن ایزدی تأکید کرده است که رویشگاه های زاگرس در تثبیت خاک، تعدیل هوا، تغذیه آبخوانها و حفظ نظام رطوبتی منطقه نقش اساسی دارند. از بین رفتن پوشش جنگلی میتواند ظرفیت نفوذ آب به خاک را کاهش دهد و فرسایش، روانآب و خطر سیلاب را افزایش دهد.
آتش همچنین فقط درختان را نمیسوزاند. خزندگان، پرندگان، حشرات، پستانداران کوچک و موجودات خاکزی در آتش از بین میروند یا زیستگاه خود را از دست میدهند. خاک پس از حریق شدید ممکن است بخشی از مواد آلی و توان زیستی خود را از دست بدهد و در شیبهای تند، نخستین بارندگی شدید خاکستر و خاک سطحی را با خود ببرد.
مسئله دیگر، زمان طولانی بازگشت طبیعت است. یک مرتع ممکن است در شرایط مناسب طی چند سال بخشی از پوشش خود را بازیابد، اما احیای یک جنگل بلوط کهنسال داستان دیگری است. درختی که طی دهه ها یا حتی قرن ها رشد کرده، با چند ساعت آتش از بین میرود و بازگشت ساختار اکولوژیک آن ممکن است دههها زمان ببرد.
از ابتدای سال ۱۴۰۵، گزارشهایی از حریقهای متعدد در مناطق زاگرسی منتشر شده است؛ براساس اطلاعات ارائه شده از سوی مدیریت بحران کهگیلویه و بویراحمد، تنها در مقطعی از سال جاری ۱۷ فقره آتشسوزی در عرصه های طبیعی این استان گزارش شده بود که حدود ۱۲۸ هکتار را تحت تأثیر قرار داد. در هفتههای گذشته نیز حریقهایی در روشن کوه بختگان، کوهمره سرخی شیراز و ارتفاعات اطراف بهبهان گزارش شد.
حادثه بهبهان بار دیگر خطر حضور نیروهای مردمی و داوطلبان بدون تجهیزات کافی در عملیات اطفای حریق را یادآوری کرد؛ تقی چنگلوایی، فعال محیط زیست، در جریان مقابله با آتش جان خود را از دست داد. چنین حوادثی نشان میدهد مشارکت مردم، اگرچه برای حفاظت از منابع طبیعی ارزشمند و در بسیاری مواقع ضروری است، نباید جایگزین نیروی حرفه ای، آموزش دیده و مجهز شود.
داوطلبی که بدون لباس مقاوم در برابر حریق، کفش مناسب، ابزار ارتباطی و آموزش رفتار آتش وارد منطقه میشود، ممکن است خود به قربانی تبدیل شود. تغییر ناگهانی جهت باد، سقوط سنگ، دود گرفتگی و گرفتار شدن میان دو جبهه آتش از خطراتی است که عملیات اطفای حریق در کوهستان را به کاری تخصصی تبدیل میکند.
برگرفته از مطلب:
جنگلها در محاصره گرما و آتش / تابستان داغ چگونه رویشگاههای ایران را به انبار باروت تبدیل میکند؟
بنیاد میراث پاسارگاد