تاریخ انتشار: May 13, 2026
نام باستانی ارتتهٔ جیرفت استان کرمان می تواند به معنی سرزمین منسوب به شیر بوده باشد:
Ara: lion
attû: own , belonging to
چون درفش شهداد که مربوط به تمدن ارتته (جیرفت) می باشد در تأیید آن می باشد. این درفش به عنوان یکی از کهنترین درفشهای فلزی جهان (با قدمتی حدود ۵ هزار سال) شناخته میشود، یک لوح فلزی کوچک است که از کاوشهای باستانشناسی در منطقه شهداد کرمان بهدست آمده و نقشهای حکاکی شده بر آن، ریشههای تاریخی نمادهای ملی ایران، از جمله شیر و خورشید، را نشان میدهد:
این درفش قدیمیترین پرچم جهان است که از یک صفحه با میله و لولا و دسته برنزی ساخته شده است و البته چون در این چند هزار سال زنگ زده شده به رنگ سبز مبدل شده است ولی در اصل نوعی درخشش فلزی داشته که آفتاب را باز میتابانده است. روی آن، نقشی از یک نخل دیده میشود و دو درخت دیگر و پنج آدم کوچک (خدمه) و بزرگ (خدا و الهه) هستند و دو شیر و یک گاو کوهاندار و چند مار شبیه مارهای تمدن جیرفت هم به چشم میخورند.
شیرهای درفش شهداد می توانند سمبل الهه و خدای آرتته یعنی اینانا (ناهید) و ایشکور (بهرام) بوده باشند که در منابع سومری یاد شده اند. مطابق استرابون بعدها نیز کرمانیها، بهرام (آرس) را می پرستیده اند و چون اسب کم داشته اند برای وی خرها را قربانی می نموده اند.
تندیس عقاب و ستارهٔ چهارپر سمبل ایزد خورشید، مهر بر درفش کاویانی با تندیس عقاب و نقش خورشید بر درفش شهداد مشترک بوده و نشانهٔ تسلسل وجود آنها در فرهنگ کهن ایرانی است.
در این رابطه گفتنی است: نام ایرج (آرا، شیر) پسر فریدون (کوروش) نیز در رابطه با برادران اسطوره ایش، تور (بزکوهی) و سلم (مار) معادل توتم شیر است؛ چون این تثلیث معادل با توتم شیمریای سکاها (کوروشا) با ترکیب شیر، بزکوهی و مار و نام پسران کولاکسائیس سکاها یعنی دربیک (دری)، سکا (تور) و سئورومات (سلم) است.
نام آریانا (هرات، هریوه) نیز به معنی محل شیر به نظر می رسد چوان هرات نامی بر شیر و هری در سنسکریت به معنی شیر می باشد و یک خراج آور هراتی پلکان آپادانا ملبس به پوست شیر است:
हरित m. harita lion
हरि m. hari lion
نامهای ارتاکوانای هرات و هریوۀ هرات به معنی محل آب شیر درنده بوده اند:
हरित m. harita lion
कवन n. kavana water
हरि m. hari lion
ava: water
پس جانور توتمی آریا وئجه (خوارزم) مار سرخ (توتم سئوروماتها/آلانها) و جانور توتمی آریانا (هرات)، شیر بوده است.
تصویر هدیه آورندگان هراتی در پلکان کاخ آپادانا
منابع عمده:
۱- فرهنگ اساطیر شرق باستان، تألیف گوندولین لیک، ترجمهٔ رقیه بهزادی.
۲- یشتها جلد یک، تألیف استاد ابراهیم پورداود.
۳- تاریخ ایران باستان، تألیف پیرنیا مشیرالدوله.
بنیاد میراث پاسارگاد